L’an deux mille vingt-quatre, le premier jour du mois d’août, les sénateurs se sont réunis en l’hémicycle du Sénat à Gitega pour la 200ème séance plénière de la sixième législature relative :
- aux cérémonies d’ouverture de la session parlementaire ordinaire d’août 2024 ;
- à l’inscription des honorables sénateurs dans les commissions permanentes pour l’exercice 2024-2025 ;
- la mise en place des bureaux des commissions permanentes pour l’exercice 2024-2025;
- à l’adoption du programme des activités prévues pour la période du 1er au 13 août 2024.
En plus des honorables sénateurs et des hauts cadres du Sénat, la séance a vu la participation de beaucoup de convives comme le Représentant de la CENI, le Président de la Cour des comptes, les Représentants des Corps Diplomatiques et Consulaires accrédités au Burundi, les Représentants des Commissions spécialisées, les Représentants des organisations internationales œuvrant au Burundi, les Représentants des instances judiciaires, les Représentants des Corps de Défense et de Sécurité, les chefs des services œuvrant à Gitega. Cette séance qui était présidée par Très Honorable Emmanuel SINZOHAGERA, Président du Sénat, a débuté à 10 heures 32 minutes par une prière.
Voici en intégralité le discours prononcé à cette occasion par le Président de cette séance :
- Mwubahwa Cegera ca mbere c’Umukuru w’Inama Nkenguzamateka ;
- Mwubahwa Cegera ca kabiri c’Umukuru w’Inama Nkenguzamateka ;
- Bubahwa Bakenguzamateka ;
- Bubahwa Bashikiranganji ;
- Mwubahwa Buramatari w’intara ya Gitega;
- Bubahwa mwaserukiye inzego z’ubutungane;
- Bubahwa muserukira ibihugu vyanyu mu Burundi;
- Bubahwa muserukira amashirahamwe mpuzamakungu n’ayakorera mu Burundi;
- Mwubahwa musitanteri wa komine Gitega;
- Bubahwa mwaserukiye inzego z’umutekano n’iz’ukwivuna abansi;
- Bubahwa bamenyeshamakuru;
- Bubahwa mwese, umwe wese mu cubahiro Imana yamuhaye;
- Batumire Bahire;
Tugire amahoro! Tugire amahoro, ubumwe, iterambere n’ubutungane kuri bose!
- Imbere ya vyose, mudukundire tubanze dushimire Imana Muremyi wacu, yemeye ko tuvyuka turi bazima, ndetse ikaba yadushoboje gushika ngaha, inyuma y’ukubana natwe mu kiringo c’ukwezi twari tumaze mu karuhuko.
Tubasabe mudufashe tuyikengurukire mu kuyihunda amashi menshi cane.
- Hari haciye ukwezi duhuriye muri iyi ngoro y’amakoraniro, aho kw’igenekerezo rya 29 Ruheshi, twariko dusozera isasa risanzwe rya Ndamukiza, twasezeranye tubamenyesheje ko tuzosubira guhura mu ntango z’uku kwezi, twugurura icese ibikorwa vy’isasa risanzwe rya Myandagaro 2024, nk’uko Ibwirizwa Shingiro rya Repuburika y’Uburundi ribitomora mu ngingo zaryo z’179 n’190.
- Turahaye rero ikaze abashitsi bacu twongera tubashimira vy’imvamutima ku kungene mwatwitavye kandi mwari mufise iyindi mirimo muhamagariwe kurangura. Kwitaba umurariko wacu, bitwereka ko mudufise ku mutima kandi ko mukurikiranira hafi ibikorwa Inama Nkenguzamateka irangurira abenegihugu. Natwe turabemereye kuzokwama tugendera impanuro mwebwe ncuti zacu muduha ku bijanye n’akazi tujejwe, kuko barayamaze bati igiti gishashaye kwama cubaha imizi.
Bubahwa Bakenguzamateka,
Batumire Bahire,
- Mu karuhuko twahoramwo, Abagize Ibiro vy’Inama Nkenguzamateka twaragendeye intara za Rutana, Ruyigi, Cankuzo, Kirundo, Mwaro, Makamba, Bujumbura n’igisagara ca Bujumbura.
Muri ico kiringo, twarishikiye aho abenegihugu baba bariko bararangurira imigambi biciye mu bikorwa rusangi. Izo ngendo kandi kabaye akaryo keza ko kwumviriza iryo abadutoye bagona no guhimiriza abenegihugu guhinduka berekeza imigambi yabo ku mbonakazoza y’igihugu cifashe mu 2040 kandi kizoba giteye imbere mu 2060.
- Muri izo ngendo twagize, twarahimirije kandi abenegihugu gukunda igihugu no kugikorera, kwitaho indero y’abana babo, kwijukira gutera ikawa n’amavoka, kurima mu myonga muri iki gihe c’ici no kudasesagura umwimbu.
Kubera ko akaruhuko turangije kahuriranye n’uko abanyeshure bari mu buruhuko, twarabahimirije kwitabira ku bwinshi ibikorwa vyari bitegekanijwe vyo gufyatura amatafari, guca imikobeko no gutera ibiti mu ntumbero yo gukingira ibidukikije.
- Vyongeye, bivanye n’uko mu gihugu cacu himirije kuba rusansuma rw’abantu, uburaro n’ivyo batunze, ruzoba kuva kw’igenekerezo rya 16 Myandagaro gushika ku rya 7 Nyakanga ry’uyu mwaka, aho twagendeye hose, twarahimirije abenegihugu kuzokwitaba ico gikorwa bongere bishure neza ibibazo vyose ata guhigimanga. Twarabasiguriye yuko intumbero y’urwo rusansuma ari kugira ngo igihugu kimenye umurindi w’abantu n’ibintu kigezeko, gutyo kibashirizeho kwitunganya gifatiye ku bitigiri bizoba vyabonetse.
- Mu ntumbero yo gutera intege amashirahamwe yigenga, kw’igenekerezo rya 23 Mukakaro, Umukuru w’Inama Nkenguzamateka yaragendeye ikigo YWAM, gikorera ku murwa mukuru wa komine Kabezi y’intara ya Bujumbura, mu bisata bitandukanye harimwo indero, amagara y’abantu, imibano, amazi meza, gufungura neza, ukwitaho ingenzi, n’ibindi. Kabaye akaryo keza ko kwibonera ibikorwa ico kigo kirangura turongera tugisaba ko cokorana n’abajejwe intwaro kugira ngo kironse amazi meza abenegihugu bo muri iyo micungararo.
Bubahwa Bakenguzamateka,
Batumire Bahire,
- Ku bijanye n’ukwitaba imisi mikuru y’igihugu n’izindi manza twatumiwemwo, Inama Nkenguzamateka isanzwe izirikana umwibutsa wa basokuru uvuga ko akarenge kaja iyo kavuka kadahandwa. Ni muri iyo mbono abagize Ibiro vy’Inama Nkenguzamateka, abakenguzamateka n’abakozi bakuru bakuru bo muri urwo rwego, bifadikanije n’abandi Barundi mu birori vyo kwibuka intahe y’ukwikukira vyabereye ku murwa mukuru w’intara ya Gitega, kw’igenekerezo rya mbere Mukakaro ry’uyu mwaka, bihagarariwe na Nyenicubahiro Umukuru w’igihugu.
Kw’igenekerezo rya 7 Mukakaro na ho, aserukiye Reta, Umukuru w’Inama Nkenguzamateka yaritavye ibirori vyo kwatira abasaseredoti n’abadiyakoni, vyabereye muri Paruwasi ya Gishungo yo muri Diyoseze ya Ruyigi. Urwo rugendo rwabaye ngirakamaro mu gutsimbataza ubucuti bwari busanzwe buri hagati y’Inama Nkenguzamateka na Ekleziya Katorika, kuko na none agafuni kabagara ubumwe ni akarenge.
Bubahwa Bakenguzamateka,
Batumire Bahire,
- Muri aka karuhuko turangije, abakenguzamateka na bo nyene ntibareze amaboko. Uretse kugendera abenegihugu babatoye no kwumviriza imyitwarariko bafise, barongeye baritaba inama baba batumiwemwo.
Kw’igenekerezo rya 16 Mukakaro, mu gisagara ca Bujumbura, Icegera ca Mbere c’Umukuru w’Inama Nkenguzamateka, ari kumwe n’abakenguzamateka b’abakenyezi, baritavye inama yahuje abakenyezi b’imboneza bo mu Nama Nshingamateka na Nkenguzamateka. Abitavye iyo nama barahanahanye ivyiyumviro ku vyerekeye gusabira abakenyezi kuja mu bibanza bifata ingingo hisunzwe itegeko rigenga amatora n’irigenga amakomine, hamwe n’iterambere ridakumira.
- Hari n’ibindi bikorwa vyatunganijwe n’Inama Nkenguzamateka aho abagize umurwi udasanzwe ujejwe gukurikirana ishirwa mu ngiro ry’ingingo zafashwe mu Nama Nkenguzamateka no kwakira ingorane z’abenegihugu, bishikiye muri komine Ntahangwa yo mu gisagara ca Bujumbura gutorera umuti amatati afatiye ku kibazo c’amatongo.
Mu ntumbero yo gukarihiriza ubwenge abakenguzamateka n’abakozi, Inama Nkenguzamateka yararungitse intumwa mu rugendo rw’akazi mu gihugu kibanyi ca Tanzaniya mu gisagara ca Arusha, kuva ku wa 23 gushika ku wa 27 Mukakaro, gukurikirana inama y’akarere yo gukarisha ubwenge ku Nama Nshingamateka na Nkenguzamateka zihurikiye muri Afirika y’Ubuseruko, ku bijanye n’igenzurwa n’itangwa ry’ivyegeranyo kw’ihindagurika ry’ibihe.
Bubahwa Bakenguzamateka,
Batumire Bahire,
- Muri kino kiringo c’isasa risanzwe rya Myandagaro 2024 gitanguye uno musi, twisunze ingingo y’163 y’Ibwirizwa Shingiro rya Republika y’Uburundi, tuzokwihweza integuro z’amabwirizwa umunani twarungikiwe na Reta, na zo zikaba ari izi zikurikira:
1) Integuro y’ibwirizwa ryerekeye iyemezwa na Reta y’Uburundi ry’amasezerano hagati ya Reta ya Bene (Bénin) na Reta y’Uburundi yerekeye ikurwaho ry’impusha z’ukwinjira mu gihugu ku bafise ibitabu vy’inzira vy’ivyubahiro, ivy’abakozi bakuru ba Reta, ivy’akazi n’ibitabu vy’inzira bisanzwe;
2) Integuro y’ibwirizwa rigenga uturere ngwizabutunzi tudasazwe two mu Burundi;
3) Integuro y’ibwirizwa ryunganira Ibwirizwa shingiro risubiramwo ibwirizwa ryunganira Ibwirizwa shingiro inomero 1/20 ryo ku wa 3 Myandagaro 2019 ryerekeye ingene Sentare yubahiriza Ibwirizwa Shingiro iringanijwe, ingene ikora n’ingene imanza ishikirijwe ziburanishwa ;
4) Integuro y’ibwirizwa ryerekeye iyemezwa na Reta y’Uburundi ry’Amasezerano yerekeye uguhinyanyura amasezerano y’ibijanye n’indege atari iz’igisirikare ku rwego mpuzamakungu yashiriweko umukono i Montréal ku wa 06 Gitugutu 2016;
5) Integuro y’ibwirizwa ryerekeye iyemezwa na Reta y’Uburundi ry’amasezerano yerekeye uguhasha ibikorwa bitemewe n’amategeko bigamije kugirira nabi indege atari iz’igisikare ku rwego mpuzamakungu, yashizweko umukono ku wa 10 Nyakanga 2010 i Beijing;
6) Integuro y’ibwirizwa ryemeza Amasezerano yunganira amasezerano yerekeye uguhasha ibijanye n’ukwigarurira ibigendajuru mu buryo butemewe n’amategeko(Amasezerano y’i Beijing yo mu 2010) ;
7) Integuro y’ibwirizwa ryerekeye iyemezwa na Reta y’Uburundi ry’amasezerano yerekeye uguhinyanyura amasezerano ajanye n’ivyaha hamwe n’ibindi bikorwa bimwebimwe bibera mu bigendajuru;
8) Integuro y’ibwirizwa ryerekeye iyemezwa na Reta y’Uburundi ry’Amasezerano ahuza ibihugu vyaciye mu ntambara bihurikiye mw’ishirahamwe g7+ (Projet de loi portant ratification par la République du Burundi de la Charte Constitutive du Groupe des Sept Plus (g7+))
Bubahwa Bakenguzamateka,
Batumire Bahire,
- Iruhande y’izo nteguro z’amabwirizwa tuzokwiga, hari n’iyindi mirimo myinshi duhamamagariwe kuzorangura, harimwo kugenzura ibikorwa vya Reta no kubandanya tugendera abenegihugu. Dusavye rero Abubahwa Abakenguzamateka kwitegurira ibikorwa vy’iri sasa mu gukora ico tujejwe no gushira imbere ineza y’abenegihugu batwizeye. Muze rero duce tuja ku kivi hakiri kare, dushigikire utwigoro n’imigambi ya Nyenicubahiro Umukuru w’igihugu, maze iri sasa rize rirangwe n’umwete n’ubwira na kare « Uwushaka umubira abira akuya».
- Imbere yo kurangiza, twashaka dufate kano kanya dukengurukire ivy’imvamutima Nyenicubahiro Umukuru w’igihugu cacu, umugenzi (umujama) w’urwaruka, mu ngendo zitiriwe INKEBUZO yakoze mu gihugu cose, akisangira ku kivi abenegihugu bagizwe cane cane urwaruka, akaruha impanuro akongera akarutera intege mu migambi rurimwo yo kwiteza imbere. Turizera ko izo ngendo zigiye kugaragaza ivyamwa vuba mu ntumbero yo guteza imbere ingo n’imiryango vyo shingiro ry’igihugu.
- Ntitworeka kandi gushimira Reta ku twigoro iriko iragira mu gutorera umuti ibibazo vy’ikena ry’igitoro n’ibindi bidandazwa vya nkenerwa, mu kugurira abarimyi umwimbu w’ibigori ibicishije mw’ishirahamwe ANAGESSA, no mu gutanga kare umwavu w’ikizungu ku barimyi kandi ku giciro kitavuna. Ivyo bitwereka ko Reta irajwe ishinga n’uko abarundi babaho neza kandi ko izirikana ko inyana imenywa na nyina mu mw’ijima.
Muri ibi bihe igihugu kiriko kiracamwo, abenegihugu tubasavye gukomeza kurwanya abikika mu kiza mu kuduza ibiciro canke kunyegeza ivyo bidandazwa biboneka bigoranye.
Bubahwa Bakenguzamateka,
Batumire Bahire,
- Muri kino kiringo c’isasa risanzwe rya Myandagaro, tuzobandanya igikorwa co gusuzuma ko amabwirizwa twemeje, hamwe n’ingingo zitandukanye twapfunditse biriko birashirwa mu ngiro.
Vyongeye, tuzotumako abashikiranganji batandukanye kugira ngo tubashikirize ivyo abenegihugu badutumye muri kano karuhuko twahoramwo.
Tuzokurikirana kandi ko ibikorwa bijanye no kwitegurira irima ry’agatasi biriko bigenda neza, mu kugenzura ko abarimyi bariko baronka imbuto zirobanuye n’umwavu ku gihe.
- Mu gusozera, turatangaje ko twuguruye icese ibikorwa vy’isasa risanzwe rya Myandagaro kuri uyu musi w’igenekerezo rya mbere Myandagaro 2024.
Tukaba twipfurije Abubahwa Abakenguzamateka ibikorwa vyiza bijanye n’iri sasa, twongera twipfuriza abashitsi mwese mwaje kudufasha runo rubanza gusubira mu mirimo yanyu mu mahoro n’umutekano.
MURAKOZE, IMANA IBAHEZAGIRE!
Après les cérémonies, la séance a été suspendue à 10 heures 50 minutes pour reprendre à 12 heures 11 minutes avec l’inscription des honorables sénateurs dans les différentes commissions, suivie par la mise en place leurs bureau. Pour toutes les commissions, les membres des bureaux ont été reconduits.
En fin, le président du Sénat a présenté pour adoption le calendrier des activités proposées pour la période allant du 1er au 13 août 2024. Ce dernier a été alors adopté à l’unanimité par les honorables sénateurs tel que présenté.
La séance qui s’est déroulée dans un climat d’ambiance parfaite, s’est terminée à 12 heures 30 minutes par une prière.